Terminy przeglądów urządzeń przeciwpożarowych to jeden z najczęściej sprawdzanych obszarów podczas kontroli Państwowej Straży Pożarnej – i jeden z najłatwiejszych do zaniedbania w obiekcie, którym nikt nie zarządza systemowo. Podstawowa zasada jest prosta: przeglądy techniczne i czynności konserwacyjne urządzeń przeciwpożarowych oraz gaśnic wykonuje się nie rzadziej niż raz w roku, zgodnie z rozporządzeniem MSWiA z 7 czerwca 2010 r. Obok tego obowiązują jednak cykle odrębne: pięcioletnia próba ciśnieniowa węży hydrantowych, badania instalacji elektrycznej, czyszczenie przewodów kominowych czy aktualizacja instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. W tym artykule porządkujemy te terminy w jeden harmonogram dla zarządcy budynku.

• Jaka jest podstawowa zasada dotycząca przeglądów?
• Co podlega przeglądowi rocznemu?
• Gaśnice – przegląd, naprawa i badanie zbiornika
• Hydranty i instalacja wodociągowa przeciwpożarowa
• Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne – jakie testy i jak często?
• Kontrole wynikające z Prawa budowlanego
• Dokumenty i obowiązki organizacyjne zarządcy
• Harmonogram przeglądów ppoż. w praktyce zarządcy
• Najczęściej zadawane pytania

Jaka jest podstawowa zasada dotycząca przeglądów?

Urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice poddaje się przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku. Zasadę tę formułuje rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.

Z przepisu wynikają dwie konsekwencje praktyczne. Po pierwsze, rok to maksimum – jeśli dokumentacja techniczno-ruchowa urządzenia wymaga czynności co pół roku lub co kwartał, obowiązuje cykl krótszy. Po drugie, przeglądy dotyczą wszystkich urządzeń przeciwpożarowych w obiekcie, a nie tylko tych najbardziej widocznych.

Za wykonanie obowiązku odpowiada właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu, zależnie od zawartych umów. W praktyce spory kompetencyjne między wspólnotą, administratorem i najemcą najczęściej wychodzą na jaw dopiero podczas kontroli – a organ kontrolny ustala odpowiedzialność na podstawie faktycznego władania obiektem i treści umów.

Co podlega przeglądowi rocznemu?

Katalog urządzeń przeciwpożarowych jest szeroki i obejmuje wszystko, co służy zapobieganiu powstaniu pożaru, wykryciu go, zwalczaniu lub ograniczeniu skutków. Poniższe pozycje pojawiają się w większości obiektów użytkowych.

• System sygnalizacji pożarowej – centrala, czujki, ręczne ostrzegacze pożarowe, sygnalizatory, moduły, zasilanie i akumulatory
• Dźwiękowy system ostrzegawczy – wzmacniacze, głośniki, nadzór linii, komunikaty
• System oddymiania – centrale, klapy dymowe, okna oddymiające, siłowniki, przyciski oddymiania, napowietrzanie
• Systemy zamknięć ogniowych – chwytaki elektromagnetyczne, centrale zamknięć, drzwi przeciwpożarowe z samozamykaczami
• Przeciwpożarowy wyłącznik prądu – próba zadziałania i kontrola oznakowania
• Stałe urządzenia gaśnicze – tryskaczowe, gazowe, mgłowe, wraz z zasilaniem i sterowaniem
• Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne – oprawy, źródła zasilania, układy testujące
• Urządzenia oddymiania i wentylacji pożarowej – wentylatory, klapy odcinające, kanały
• Monitoring pożarowy – tor transmisji alarmu do jednostki PSP

Z przeglądu sporządza się protokół. Dokument ten powinien wskazywać zakres czynności, stwierdzone nieprawidłowości i zalecenia – protokół stwierdzający wyłącznie „sprawność” bez opisu czynności bywa kwestionowany przez kontrolujących i przez ubezpieczycieli przy likwidacji szkody.

Gaśnice – przegląd, naprawa i badanie zbiornika

Gaśnice mają trzy odrębne cykle obsługowe, których mylenie jest częstym źródłem nieprawidłowości. Przegląd roczny nie zastępuje wymiany środka gaśniczego, a ta nie zastępuje badania zbiornika ciśnieniowego.

• Przegląd techniczny – nie rzadziej niż raz w roku; obejmuje kontrolę ciśnienia, stanu plomby, węża, prądnicy, czytelności etykiety i dostępności sprzętu
• Naprawa i wymiana środka gaśniczego – w cyklu wskazanym przez producenta, w praktyce najczęściej co pięć lat
• Badanie zbiornika ciśnieniowego – prowadzone przez uprawnioną jednostkę w cyklu wieloletnim; dotyczy wytrzymałości zbiornika, nie stanu środka

Przy okazji przeglądu warto zweryfikować rozmieszczenie sprzętu, bo w obiektach zmienia się aranżacja wnętrz. Gaśnica zastawiona regałem, przeniesiona do magazynu podręcznego albo pozbawiona znaku lokalizacyjnego formalnie istnieje, ale w sytuacji pożaru bywa nieosiągalna. Uzupełnienia wyposażenia najłatwiej zaplanować razem z przeglądem, korzystając z jednej dostawy z kategorii wyposażenie obiektów.

Hydranty i instalacja wodociągowa przeciwpożarowa

Hydranty wewnętrzne podlegają przeglądowi rocznemu, a węże hydrantowe dodatkowo próbie ciśnieniowej wykonywanej co najwyżej co pięć lat. To drugie wymaganie bywa pomijane, bo wymaga specjalistycznego stanowiska do prób.

• Przegląd hydrantów wewnętrznych – raz w roku; obejmuje pomiar ciśnienia i wydajności, kontrolę zaworu, węża, prądownicy, szafki i oznakowania
• Próba ciśnieniowa węży – nie rzadziej niż raz na pięć lat, przy maksymalnym ciśnieniu roboczym instalacji
• Hydranty zewnętrzne – badanie wydajności i ciśnienia w cyklu pięcioletnim, zgodnie z przepisami o przeciwpożarowym zaopatrzeniu w wodę
• Pompownia i zbiornik przeciwpożarowy – przeglądy zgodnie z dokumentacją urządzeń, zwykle z czynnościami częstszymi niż roczne
• Zawory hydrantowe i nasady – kontrola szczelności i drożności; w obiektach nieogrzewanych dodatkowo zabezpieczenie przed zamarzaniem

Węże, prądownice, zawory i szafki wymieniane po przeglądzie warto dobierać do istniejącej instalacji, a nie tylko do średnicy nominalnej. Elementy uzupełniające znajdziesz w kategorii hydranty wewnętrzne i szafki hydrantowe – przy zamówieniu przydaje się protokół z przeglądu z wykazem stwierdzonych usterek.

Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne – jakie testy i jak często?

Oświetlenie awaryjne jest urządzeniem przeciwpożarowym, więc podlega przeglądowi co najmniej raz w roku. Norma PN-EN 50172 dotycząca systemów awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego przewiduje jednak cykl testów gęstszy niż roczny.

• Test funkcjonalny – krótkie sprawdzenie załączania opraw po zaniku zasilania podstawowego, wykonywane w cyklu miesięcznym
• Test pełnego czasu pracy – sprawdzenie, czy oprawy świecą przez deklarowany czas autonomii, wykonywane raz w roku
• Kontrola natężenia oświetlenia – weryfikacja parametrów na drogach ewakuacyjnych zgodnie z PN-EN 1838
• Dokumentowanie testów – wyniki wpisuje się do dziennika systemu; w instalacjach z autotestem rejestr prowadzi centrala

W obiektach z dużą liczbą opraw testy ręczne są uciążliwe, dlatego systemy z funkcją autotestu lub z centralną baterią realnie obniżają koszt obsługi. Przy modernizacji warto zestawić koszt takiej instalacji z kosztem corocznych testów prowadzonych ręcznie – w kategorii oświetlenie awaryjne dostępne są zarówno oprawy z autotestem, jak i rozwiązania z centralnym zasilaniem.

Kontrole wynikające z Prawa budowlanego

Poza przepisami przeciwpożarowymi zarządcę obowiązują kontrole okresowe wynikające z art. 62 ustawy Prawo budowlane. Część z nich bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo pożarowe obiektu.

• Kontrola roczna – stan techniczny elementów narażonych na wpływy atmosferyczne, instalacji gazowych oraz przewodów kominowych: dymowych, spalinowych i wentylacyjnych
• Kontrola pięcioletnia – stan techniczny i przydatność obiektu do użytkowania, w tym badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej
• Czyszczenie przewodów kominowych – przy paleniskach na paliwo stałe co najmniej raz na trzy miesiące, przy paliwach ciekłych i gazowych co najmniej raz na sześć miesięcy, a przewody wentylacyjne co najmniej raz w roku
• Książka obiektu budowlanego – miejsce wpisu wyników kontroli i wykonanych robót

Zestawienie obu reżimów – przeciwpożarowego i budowlanego – w jednym kalendarzu upraszcza pracę zarządcy. Badanie instalacji elektrycznej i kontrola kominiarska trafiają wtedy w ten sam cykl planowania co przeglądy urządzeń przeciwpożarowych.

Dokumenty i obowiązki organizacyjne zarządcy

Część obowiązków nie dotyczy urządzeń, lecz dokumentów i organizacji. Ich terminy również są określone i również podlegają kontroli.

• Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego – aktualizowana co najmniej raz na dwa lata, a także po zmianach sposobu użytkowania obiektu lub procesu technologicznego wpływających na warunki ochrony przeciwpożarowej
• Praktyczne sprawdzenie warunków ewakuacji – próbna ewakuacja przeprowadzana w obiektach wskazanych w przepisach, w cyklu określonym rozporządzeniem; o terminie powiadamia się właściwego komendanta Państwowej Straży Pożarnej z wyprzedzeniem
• Szkolenia pracowników – w zakresie ochrony przeciwpożarowej i zasad ewakuacji, powtarzane zgodnie z przepisami o bezpieczeństwie i higienie pracy
• Oznakowanie obiektu – znaki ewakuacyjne i ochrony przeciwpożarowej utrzymywane w stanie czytelnym, uzupełniane po każdej zmianie aranżacji
• Dokumentacja powykonawcza urządzeń – przechowywana razem z protokołami przeglądów, niezbędna przy każdej modernizacji

Harmonogram przeglądów ppoż. w praktyce zarządcy

Najskuteczniejszym narzędziem jest jeden kalendarz obejmujący wszystkie cykle, prowadzony dla obiektu, a nie dla poszczególnych umów serwisowych. Rozproszenie terminów między kilku wykonawców jest najczęstszą przyczyną przeoczeń.

• Cykl miesięczny – testy funkcjonalne oświetlenia awaryjnego w instalacjach bez autotestu
• Cykl kwartalny i półroczny – czynności wynikające z dokumentacji urządzeń oraz czyszczenie przewodów kominowych
• Cykl roczny – przeglądy wszystkich urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic, kontrole budowlane elementów narażonych na wpływy atmosferyczne, test pełnego czasu pracy oświetlenia
• Cykl dwuletni – aktualizacja instrukcji bezpieczeństwa pożarowego
• Cykl pięcioletni – próba ciśnieniowa węży hydrantowych, badanie wydajności hydrantów zewnętrznych, kontrola instalacji elektrycznej i piorunochronnej
• Zdarzenia nieplanowe – przebudowa, zmiana sposobu użytkowania, wymiana urządzeń; każde z nich uruchamia weryfikację warunków ochrony przeciwpożarowej

Praktyczna wskazówka na koniec: protokoły przechowuj w jednym miejscu razem z dokumentacją powykonawczą i instrukcją bezpieczeństwa pożarowego, a terminy kolejnych czynności wpisuj do kalendarza od razu po zakończeniu przeglądu. Sprzęt i elementy wymieniane przy okazji przeglądów – gaśnice, węże, znaki, oprawy awaryjne – znajdziesz w ofercie Hydronetka.pl, gdzie doradcy pomogą dobrać zamienniki zgodne z tym, co już pracuje w obiekcie.