Świadectwo dopuszczenia i deklaracja właściwości użytkowych to dwa różne dokumenty z dwóch odrębnych systemów prawnych – i brak jednego z nich nie da się nadrobić drugim. Deklaracja należy do prawa wyrobów budowlanych i jest oświadczeniem producenta o właściwościach wyrobu. Świadectwo dopuszczenia wynika z przepisów o ochronie przeciwpożarowej i jest wymagane dla wyrobów wymienionych w wykazie z rozporządzenia MSWiA z 20 czerwca 2007 r. W tym artykule porządkujemy, który dokument dotyczy jakiego wyrobu, kto je wystawia, jak długo są ważne i co dokładnie sprawdzić przed zakupem sprzętu przeciwpożarowego oraz przy odbiorze instalacji.

• Dwa systemy, dwa dokumenty – skąd ta dwoistość?
• Czym jest deklaracja właściwości użytkowych?
• Czym jest świadectwo dopuszczenia i kto go wymaga?
• Krajowa ocena techniczna, ETA i certyfikat stałości właściwości użytkowych
• Które wyroby wymagają świadectwa dopuszczenia?
• Jak długo ważne są dokumenty i co unieważnia dopuszczenie?
• Jak sprawdzić dokumenty przed zakupem?
• Dokumenty przy odbiorze instalacji przeciwpożarowej
• Najczęściej zadawane pytania

Dwa systemy, dwa dokumenty – skąd ta dwoistość?

Sprzęt przeciwpożarowy podlega jednocześnie dwóm reżimom prawnym. Jako wyrób budowlany wprowadzany do obrotu wymaga deklaracji właściwości użytkowych i oznakowania CE lub znakiem budowlanym B. Jako wyrób służący ochronie przeciwpożarowej, jeśli znajduje się w wykazie, wymaga dodatkowo świadectwa dopuszczenia.

Oba systemy odpowiadają na inne pytanie. Deklaracja mówi: ten wyrób ma takie właściwości, zbadane według wskazanych norm. Świadectwo dopuszczenia mówi: ten wyrób może być stosowany w ochronie przeciwpożarowej na terenie Polski, bo przeszedł badania potwierdzające odpowiedni poziom bezpieczeństwa.

Kolejność też jest ustalona. Wyrób budowlany wymieniony w wykazie musi najpierw mieć deklarację właściwości użytkowych i być oznakowany znakiem CE lub B, a dopiero potem jest kierowany na badania w celu uzyskania świadectwa dopuszczenia. Deklaracja nie jest więc dokumentem zamiennym, lecz warunkiem wstępnym.

Czym jest deklaracja właściwości użytkowych?

Deklaracja właściwości użytkowych to oświadczenie producenta, składane na jego wyłączną odpowiedzialność, że wyrób ma właściwości zadeklarowane w odniesieniu do zasadniczych charakterystyk określonych w normie zharmonizowanej lub w ocenie technicznej.

• Kto wystawia – producent lub jego upoważniony przedstawiciel, nie jednostka certyfikująca
• Na czym się opiera – na normie zharmonizowanej (ścieżka europejska, znak CE) albo na krajowej ocenie technicznej i krajowym certyfikacie stałości właściwości użytkowych (ścieżka krajowa, znak B)
• Co zawiera – identyfikację wyrobu, zamierzone zastosowanie, wykaz zasadniczych charakterystyk z zadeklarowanymi poziomami oraz odniesienie do dokumentów podstawy
• Czego nie potwierdza – dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej, jeśli wyrób znajduje się w wykazie wymagającym świadectwa

Warto wiedzieć o jednym niuansie proceduralnym: treść deklaracji nie jest weryfikowana przez jednostkę certyfikującą w ramach oceny zakładowej kontroli produkcji. Odpowiedzialność za jej poprawność spoczywa na producencie, co oznacza, że błędy i uproszczenia w deklaracjach zdarzają się i warto je czytać uważnie, zwłaszcza w części dotyczącej zamierzonego zastosowania.

Czym jest świadectwo dopuszczenia i kto go wymaga?

Świadectwo dopuszczenia to dokument wydawany przez jednostkę dopuszczającą – w praktyce CNBOP-PIB – potwierdzający, że wyrób służący zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia, życia i mienia może być wprowadzony do użytkowania.

Podstawą obowiązku jest ustawa o ochronie przeciwpożarowej, a wykaz wyrobów objętych dopuszczeniem zawiera rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz. U. nr 143, poz. 1002, ze zmianami).

Świadectwo wydaje się na okres nie dłuższy niż 5 lat. To istotna różnica wobec deklaracji właściwości użytkowych, która nie ma terminu ważności – dopuszczenie trzeba odnawiać, a wyrób z wygasłym świadectwem nie powinien trafiać do nowych instalacji.

Krajowa ocena techniczna, ETA i certyfikat stałości właściwości użytkowych

Gdy dla wyrobu nie ma normy zharmonizowanej, podstawą deklaracji staje się ocena techniczna. To dokument opisujący właściwości konkretnego rozwiązania i metody ich oceny – szczególnie częsty w biernych zabezpieczeniach przeciwpożarowych.

• Krajowa ocena techniczna (KOT) – obecny polski system; zastąpiła dawne aprobaty techniczne, które funkcjonują już tylko w okresie ważności
• Europejska ocena techniczna (ETA) – odpowiednik w systemie europejskim, podstawa deklaracji i oznakowania CE
• Krajowy certyfikat stałości właściwości użytkowych – wydawany przez jednostkę certyfikującą; wymagany do sporządzenia krajowej deklaracji w określonych systemach oceny
• Klasyfikacja w zakresie odporności ogniowej – odrębny dokument wskazujący uzyskaną klasę, np. EI 120, wraz z zakresem zastosowania
• Świadectwo dopuszczenia – nakładane na to wszystko dla wyrobów z wykazu

W przypadku części wyrobów wymagane są oba dokumenty jednocześnie. Przykładem są urządzenia pełniące funkcję sterującą i sygnalizującą w systemach gaszenia, dla których potrzebny jest zarówno krajowy certyfikat stałości właściwości użytkowych na zgodność z krajową oceną techniczną, jak i świadectwo dopuszczenia.

Które wyroby wymagają świadectwa dopuszczenia?

Wykaz zawarty w rozporządzeniu obejmuje kilkadziesiąt pozycji – od sprzętu podręcznego po elementy systemów sygnalizacji pożarowej. Nie wszystkie wyroby budowlane stosowane w ochronie przeciwpożarowej są nim objęte, dlatego pierwsze pytanie zawsze dotyczy tego, czy dany wyrób w wykazie figuruje.

• Podręczny sprzęt gaśniczy – gaśnice, agregaty, koce gaśnicze
• Elementy systemów sygnalizacji pożarowej – centrale, czujki, ręczne ostrzegacze, sygnalizatory, zasilacze
• Urządzenia do oddymiania i wentylacji pożarowej – centrale, klapy, wybrane elementy sterowania
• Hydranty i armatura – wybrane elementy instalacji wodociągowej przeciwpożarowej oraz sprzęt do podawania wody
• Znaki bezpieczeństwa i oświetlenie awaryjne – w zakresie wskazanym w wykazie
• Sprzęt dla jednostek ochrony przeciwpożarowej – wyposażenie i pojazdy, poza zakresem typowej inwestycji budowlanej

Praktyczna wskazówka: aktualny wykaz wyrobów podlegających dopuszczeniu publikowany jest przez jednostkę dopuszczającą, a treść rozporządzenia była kilkakrotnie zmieniana. Przy wyrobie z pogranicza kategorii – na przykład nowym typie urządzenia gaśniczego – warto sprawdzić wykaz, zamiast zakładać, że obowiązek istnieje lub go nie ma.

Jak długo ważne są dokumenty i co unieważnia dopuszczenie?

Świadectwo dopuszczenia wydaje się na okres nie dłuższy niż 5 lat, po czym wymaga odnowienia. Deklaracja właściwości użytkowych nie ma terminu ważności, ale traci aktualność, gdy zmieni się wyrób albo dokument stanowiący jej podstawę.

• Upływ terminu – świadectwo przestaje obowiązywać; wyrób nie powinien być wprowadzany do nowych instalacji
• Zmiany konstrukcyjne, materiałowe lub technologiczne – mogące wpływać na właściwości użytkowe wymagają zgody jednostki dopuszczającej
• Cofnięcie dopuszczenia – jednostka dopuszczająca prowadzi i publikuje wykazy cofniętych świadectw; warto je sprawdzać przy większych zakupach
• Zmiana podstawy deklaracji – wygaśnięcie krajowej oceny technicznej lub zmiana normy zharmonizowanej wymaga aktualizacji dokumentów
• Wyroby już zamontowane – wygaśnięcie świadectwa nie oznacza konieczności demontażu sprawnej instalacji, ale ma znaczenie przy rozbudowie i uzupełnianiu elementów

Ta ostatnia kwestia bywa źródłem nieporozumień przy modernizacjach. Dołożenie kilku czujek do istniejącej instalacji oznacza zakup wyrobów z aktualnym dopuszczeniem – i czasem okazuje się, że model pracujący w obiekcie nie jest już dostępny w tej samej wersji, co wymusza zmianę typu urządzeń w całej pętli.

Jak sprawdzić dokumenty przed zakupem?

Weryfikacja dokumentów to kilka konkretnych czynności, które zajmują kilka minut i pozwalają uniknąć problemu przy odbiorze. Kluczowe jest porównanie tego, co jest w dokumencie, z tym, co rzeczywiście ma być zamontowane.

• Zgodność oznaczenia wyrobu – dokładny typ i wersja na dokumencie i na urządzeniu; sufiksy w oznaczeniu modelu mają znaczenie
• Numer i data świadectwa dopuszczenia – sprawdzenie terminu ważności i tego, czy świadectwo nie zostało cofnięte
• Zamierzone zastosowanie w deklaracji – czy obejmuje warunki, w jakich wyrób ma pracować
• Zakres klasyfikacji ogniowej – rodzaj przegrody, wymiary, sposób montażu; wyrób zbadany w jednej konfiguracji nie przenosi klasy na inną
• Dokumenty w języku polskim – deklaracja powinna być dostępna w języku polskim dla wyrobu wprowadzanego na rynek krajowy
• Kompletność zestawu – przy zestawach wyrobów dokumentacja powinna obejmować wszystkie elementy objęte klasyfikacją

Pytanie, które najszybciej weryfikuje dostawcę, brzmi: na jaki dokument powołuje się ta deklaracja? Odpowiedź wskazująca konkretną normę zharmonizowaną albo numer krajowej oceny technicznej oznacza, że dokumentacja istnieje. Odpowiedź ogólna – „mamy wszystkie certyfikaty” – nie mówi nic.

Dokumenty przy odbiorze instalacji przeciwpożarowej

Przy odbiorze instalacji dokumentacja wyrobów jest sprawdzana razem z dokumentacją powykonawczą i protokołami prób. Braki w tym zestawie są jedną z częstszych przyczyn przedłużania procedury odbiorowej.

• Deklaracje właściwości użytkowych wszystkich zamontowanych wyrobów budowlanych
• Świadectwa dopuszczenia dla wyrobów objętych wykazem, z aktualnymi terminami ważności
• Klasyfikacje w zakresie odporności ogniowej dla przegród, przejść instalacyjnych i stolarki
• Protokoły prób i pomiarów – zadziałania urządzeń, wydajności, ciśnień, czasów reakcji
• Dokumentacja powykonawcza z zestawieniem urządzeń i ich lokalizacji
• Instrukcje montażu i konserwacji – podstawa ustalenia częstotliwości czynności serwisowych

Dokumentacja ma jeszcze jedno, późniejsze zastosowanie. Przy przeglądach wykonywanych nie rzadziej niż raz w roku zgodnie z rozporządzeniem MSWiA z 7 czerwca 2010 r. to z niej wynika zakres czynności i wymagane parametry. Instalacja bez dokumentacji jest serwisowana „z doświadczenia”, a nie zgodnie z wymaganiami producenta.

Sprzęt z pełną dokumentacją – elementy systemów sygnalizacji pożaru, podręczny sprzęt gaśniczy i oznakowanie z kategorii wyposażenie obiektów oraz rozwiązania z zakresu biernych zabezpieczeń ppoż. – znajdziesz w ofercie Hydronetka.pl. Przy zamówieniach na potrzeby odbioru warto poprosić o komplet dokumentów od razu, razem z dostawą, zamiast zbierać je później od kilku producentów.